ปีที่แล้ว เราเห็น ข่าวโครงการ uutils หรือการเขียน coreutils ของลินุกซ์ขึ้นมาใหม่ด้วย Rust เพื่อความปลอดภัย ซึ่งเริ่มโครงการมาตั้งแต่ปี 2021

ปีนี้โครงการมีความคืบหน้าสำคัญคือ Rust Coreutils ออกเวอร์ชัน 0.1.0 ซึ่งถือเป็นเวอร์ชันแรกที่เลขขยับมาเป็น 0.x สักที (ก่อนหน้านี้คือ 0.0.x)

ภาษา Rust ฉลองอายุครบ 10 ปี นับจากการออกเวอร์ชัน 1.0 ในวันที่ 16 พฤษภาคม 2015 (เวอร์ชันก่อน 1.0 เก่ากว่านั้น เริ่มออกเวอร์ชัน 0.1 ในปี 2012)

เนื่องในโอกาสครบ 10 ปี Rust จึงออกเวอร์ชันใหม่ 1.87.0 ในวันนี้ ของใหม่คือ anonymous pipes อำนวยความสะดวกให้เชื่อมสตรีมข้อมูลเข้าด้วยกัน (เช่น 'stdout' กับ 'stderr'), เปิดให้โค้ดแอสเซมบลีที่ฝังมาใน 'asm!' สามารถเรียก jump ไปยังตำแหน่งที่ต้องการในโค้ด Rust ได้ เป็นต้น

ที่มา - Rust

ความเคลื่อนไหวน่าสนใจในวงการภาษา Rust นั่นคือ โครงการ Rust รองรับสเปกการเขียนโปรแกรม Ferrocene Language Specification (FLS) ส่งผลให้ภาษา Rust มีเอกสารสเปกของภาษาเป็นครั้งแรก

อ่านแล้วอาจสับสนอยู่บ้าง ต้องเท้าความก่อนว่า ภาษา Rust เกิดขึ้นในปี 2015 แม้ได้รับความนิยมแพร่หลายตลอด 10 ปี แต่ตัวโครงการ Rust ไม่เคยมีเอกสารสเปกของภาษาอย่างเป็นทางการ (official language specification) มาก่อน ซึ่งแปลว่าหากมีคนสร้างคอมไพเลอร์ Rust ขึ้นมาใหม่ อาจมีพฤติกรรมบางอย่างที่แตกต่างไปจากคอมไพเลอร์ของโครงการ Rust เอง

โครงการภาษา Rust เผยผลการสำรวจข้อมูลนักพัฒนาประจำปี 2024 มีผู้ตอบแบบสอบถามสำเร็จทั้งหมด 7,310 คน น้อยลงกว่าในปี 2023 ที่มีผู้ตอบสำเร็จ 9,710 คน ด้วยเหตุผลเรื่องระยะเวลาเปิดแบบสอบถามที่สั้นกว่า

• ระบบปฏิบัติการยอดนิยมของชาว Rust ยังเป็นลินุกซ์ ที่สัดส่วน 87.1% เพิ่มขึ้นจากปีก่อนที่ทำไว้ 85.4% ในขณะที่ Windows ตามมาที่ 44.4% และ macOS 29.7%
• เครื่องมือพัฒนา (editor/IDE) ยอดนิยมยังเป็น VS Code ที่สัดส่วน 56.7% แต่ลดลงจากปีก่อน อันดับสองคือตระกูล Vi/Vim ที่ 30.2% และ Rust Rover ของ JetBrains ที่ 16.1%

Greg Kroah-Hartman หรือ greg-kh หนึ่งในแกนหลักของนักพัฒนาเคอร์เนลลินุกซ์ ประกาศใน Git pull-request ของเคอร์เนล 6.14 ว่าตอนนี้สถานะของเคอร์เนลลินุกซ์นั้น "เกือบ" พร้อมแล้วสำหรับการเขียนไดรเวอร์ด้วยภาษา Rust อย่างจริงจัง

We are almost at the "write a real driver in rust" stage now, depending on what you want to do.

การเกิดขึ้นของภาษา Rust ที่เป็น memory-safety ทำให้เราค่อยๆ เห็นกระบวนการเปลี่ยนผ่านไลบรารีหรือเครื่องมือพื้นฐานที่เดิมเขียนด้วย C/C++ มาเป็น Rust ซึ่งเหนือกว่าด้วยเหตุผลด้านความปลอดภัย และบางครั้งอาจมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้นด้วย

โครงการ GNU Compiler Collection หรือ GCC เปิดตัวคอมไพเลอร์ภาษา Rust (gccrs) เป็นอีกทางเลือกหนึ่งนอกเหนือจากคอมไพเลอร์หลักของโครงการ Rust โดยตรง (rustc)

แนวทางของ GCC ต้องการเป็นชุดคอมไพเลอร์สำหรับภาษาโปรแกรมแบบครบวงจร และสร้างคอมไพเลอร์สำหรับภาษาต่างๆ ในชุดอยู่แล้ว (เช่น gccgo) กรณีของ gccrs ถูกพัฒนาขึ้นมาตั้งแต่ปี 2014 ก่อน Rust ออกเวอร์ชัน 1.0 ด้วยซ้ำ แต่ถูกทอดทิ้งไประยะหนึ่ง ก่อนมีนักพัฒนารายอื่นมารับช่วงโครงการต่อในปี 2019 แล้วพัฒนาต่อเรื่อยมา

กูเกิลเผยสถิติจากการใช้ภาษา Rust ในระบบปฏิบัติการ Android มาตั้งแต่ปี 2019 เป็นเวลาราว 6 ปี ว่าช่วยลดช่องโหว่ที่เกี่ยวข้องกับหน่วยความจำลงได้มาก จากฟีเจอร์ด้านหน่วยความจำที่ระดับตัวภาษา ถือเป็นมาตรการความปลอดภัยระดับสูงที่ทรงพลังมาก

แนวทางของกูเกิลคือเขียนโค้ดใหม่ของ Android ด้วยภาษา Rust ที่เป็น memory safe language ส่วนโค้ดเก่าพยายามคงจำนวนไว้ไม่ให้เพิ่มขึ้นมาก ผลคือสัดส่วนโค้ดที่เป็น memory safe ค่อยๆ เยอะขึ้นเรื่อยๆ (ตอนนี้ประมาณ 2:1 ระหว่างโค้ดเก่า vs โค้ดใหม่) แต่ผลที่ได้คือช่องโหว่ความปลอดภัยที่เกี่ยวกับ memory safety ลดลงอย่างมาก

กูเกิลเผยรายละเอียดผ่าน Google Security Blog ถึงการเปลี่ยนโค้ดเฟิร์มแวร์ Android จากของเดิมที่เป็น C/C++ มาเป็น Rust เพื่ออาศัยจุดเด่นเรื่องความปลอดภัยหน่วยความจำ (memory-safe) ที่ระดับภาษา

กูเกิลเริ่มใช้ Rust ใน Android มาตั้งแต่ปี 2021 และได้ผลเป็นอย่างดี กรณีนี้ กูเกิลบอกว่าต้องการโชว์ให้เห็นว่าการเปลี่ยนโค้ด C/C++ มาเป็น Rust โดยตรงชนิดใช้แทนกันได้เลย (drop-in replacement) เป็นเรื่องที่สามารถทำได้จริงที่ระดับเฟิร์มแวร์