รู้มั้ยว่า YouTube ไม่ได้มีแต่คลิปวิดีโอไวรัล หรือคอนเทนต์จากยูทูบเบอร์ดัง ๆ ระดับโลกเท่านั้น เพราะยังมีอีกด้านหนึ่งที่คนส่วนใหญ่แทบไม่เคยเห็น ซึ่งไม่ใช่เพราะมันเป็นความลับ หรือถูกซ่อนเอาไว้ แต่อัลกอริทึมของแพลตฟอร์มเลือกที่จะไม่แสดงมันให้เห็น

พูดแบบนี้ ครีเอเตอร์มือใหม่คงนอยด์แน่ ๆ แต่มันคือเรื่องจริงที่ระบบแนะนำของ YouTube ถูกออกแบบมาเพื่อดันวิดีโอที่กำลังเป็นกระแส หรือมีคนคลิกเยอะ ๆ พูดง่าย ๆ คือวิดีโอยอดนิยมจะถูกดันขึ้นมาด้านบนของฟีด ส่วนคลิปที่เหลือ ถูกจมอยู่ในเงามืด แทบไม่มีใครเคยดูเลย แม้จะเป็นส่วนใหญ่ของแพลตฟอร์มก็ตาม

แต่พวกคลิปวิดีโอเงียบ ๆ ที่ไม่มีใครสนใจนี้แหละ คือสิ่งที่สะท้อนตัวตนของ YouTube ที่แท้จริง คนส่วนใหญ่ไม่ได้อัปโหลดคลิปเพื่อหวังเป็นเซเลบ อินฟลู หรือครีเอเตอร์ชื่อดัง พวกเขาแค่อยากเก็บความทรงจำ แชร์เรื่องราวกับเพื่อนสนิท หรือบันทึกช่วงเวลาหนึ่งในชีวิต

แก่นของ YouTube คืออะไร?

ในการเฉลิมฉลองครบรอบ 20 ปีที่ผ่านมา YouTube พูดเองเลยว่า ขอไม่เป็นแค่แพลตฟอร์มสื่อ แต่ขอเป็นโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล ที่คนใช้สื่อสาร บันทึกเรื่องราวในชีวิต และเชื่อมโยงกัน เป็นเครื่องมือคล้าย ๆ กับอีเมลหรือข้อความ แต่แค่คนละรูปแบบ

ซึ่งถ้า YouTube เป็นธุรกิจแบบสแตนด์อโลน บริษัทจะมีมูลค่าระหว่าง 475,000-550,000 ล้านดอลลาร์ฯ ตามการวิเคราะห์จาก MoffettNathanson แถมยังเป็นเว็บไซต์ที่มีผู้เยี่ยมชมมากที่สุดเป็นอันดับสองของโลก รองลงมาจาก Google ตามข้อมูลของ Similarweb

การเติบโตของ YouTube ขับเคลื่อนโดยค่าสมัครสมาชิก YouTube Premium, Music, และ TV เป็นหลัก โดยคาดว่า YouTube Premium และ Music มีสมาชิกแบบชำระเงินรวมกันประมาณ 107 ล้านคน และคาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็น 145 ล้านคนภายในสิ้นปี 2027

ภายใน YouTube มีการอัปโหลดวิดีโอมากกว่า 20,000 ล้านรายการ ซึ่งมีความหลากหลายกว่าที่ผู้ใช้คิดมาก มีทั้งคลิปอวยพรวันเกิด เพลงกล่อมเด็ก คลิปสัตว์เลี้ยง และวิดีโอเบลอ ๆ ที่ผู้คนแค่กำลังใช้ชีวิต เหมือนคลังวิดีโอบ้าน ๆ ที่ไม่ได้แต่งเติม แต่กลับเต็มไปด้วยความจริงใจ

นอกจากนี้ YouTube ยังมีความเป็นสากลมากด้วย คนส่วนใหญ่อาจจะคิดว่า คลิปบน YouTube ส่วนใหญ่เป็นภาษาอังกฤษ แต่จริง ๆ แล้ว YouTube บอกว่ากว่า 70% ของวิดีโอบนแพลตฟอร์มเป็นภาษาอื่น ๆ แถมยังมีผู้ใช้ทั่วโลกที่พึ่งพา YouTube อย่างในบางพื้นที่ที่มีอัตราการรู้หนังสือต่ำ YouTube ทำหน้าที่เป็นหนังสือเรียนที่มีเสียงและภาพ เรียบง่าย ตรงไปตรงมา และเป็นส่วนตัว

ปัญหาที่พบ คือแสงที่ฉายให้แต่คนดัง

ถึง YouTube จะอยากเป็นแพลตฟอร์มเพื่อทุกคน แต่แสงส่วนใหญ่ ไม่ว่าจะจากสื่อ นักวิจัย หรือหน่วยงานกำกับดูแล ไปตกอยู่ที่วิดีโอไวรัล และเรื่องราวใหญ่โต ทำให้ทุกคนมองภาพ YouTube แบบผิด ๆ อาจดูเหมือนเป็นสถานีโทรทัศน์ไปแล้ว หรือพื้นที่คนดังมีของ (หรือไม่มี) แล้วก็ตาม

ซึ่งนักวิจัยบางคนศึกษาโครงสร้าง YouTube เพราะอยากรู้ว่ามีเนื้อหาที่เป็นความเกลียดชัง หรือข้อมูลเท็จแค่ไหน ตอนแรกคิดว่าจะเจอเยอะ แต่กลับพบว่า คลิปที่มีอยู่ส่วนมาก คือเนื้อหาธรรมดาๆ จากคนธรรมดา แม้เนื้อหาที่ท็อกซิกจะมีอยู่จริง และอันตรายมากถ้าเกิดไวรัลขึ้นมา แต่เมื่อเทียบกับวิดีโอทั้งหมด มันเป็นเพียงส่วนน้อย

ปัญหาที่พบก็คือ อัลกอริทึมชอบผลักดันคอนเทนต์ที่สุดโต่ง เพราะมันได้ยอดคลิกเยอะ

ด้าน YouTube ออกมาปกป้องตัวเอง บอกว่าอัลกอริทึมก็แนะนำช่องเล็ก ๆ เหมือนกันเมื่อเหมาะสม และมีเครื่องมือให้ผู้ใช้ควบคุมสิ่งที่เห็นได้ ซึ่งบางครั้ง วิดีโอที่ไม่ค่อยมีคนดู ก็กลายเป็นไวรัลได้ แต่ส่วนมาก สิ่งที่อยู่ใต้แสงสปอร์ตไลต์ มักจะเป็นสิ่งที่เรียกความสนใจได้ง่ายที่สุดอยู่ดี

ปีที่ 21 ของ YouTube ควรไปในทางไหน

ในอนาคต ภาพของ YouTube อาจเปลี่ยนเป็น "โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล" แบบเต็มตัว ที่สะท้อนชีวิตของผู้คนทั่วโลกอย่างเท่าเทียมมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อผู้ใช้งานในประเทศกำลังพัฒนาเข้าถึงอินเทอร์เน็ตมากขึ้น และอุปกรณ์ถ่ายวิดีโอมีราคาถูกลง

แพลตฟอร์มที่ทำให้วิดีโอจากผู้คนธรรมดา ๆ ในชีวิตประจำวัน จะกลายเป็นแหล่งข้อมูลทางสังคม วัฒนธรรม และประวัติศาสตร์ที่สำคัญ ซึ่งแทบไม่มีแพลตฟอร์มไหนเทียบได้

แน่นอนว่า ยังมีความท้าทายของอัลกอริทึม ที่ครีเอเตอร์ยังต้องสู้กับแรงจูงใจของระบบทุน และความสนใจที่ผันผวน แต่ถ้า YouTube ปรับระบบแนะนำให้กระจายความหลากหลายของเนื้อหาอย่างจริงจัง และให้พื้นที่กับวิดีโอ “เล็ก ๆ” ที่ก็มีคุณค่า มันอาจกลายเป็นพื้นที่กลางของโลกที่ไม่ได้มีไว้แค่ดู แต่มีไว้เข้าใจและเชื่อมโยงกัน

ที่มา: BBC และ CNBC