ผมว่าทุกอย่างก็คงต้องว่ากันด้วยกฎหมายครับ เพราะนั่นคือสิ่งที่สังคมเห็นพ้องต้องกัน แน่นอนว่ากฎหมายในแต่ละประเทศยังมีความยุติธรรมไม่เท่ากันอยู่ และแม้กระทั่งตัวกฎหมายเองบางครั้งก็อาจจะยังกำหนดได้ไม่ดีพอ (ในความคิดของแต่ละบุคคล) ซึ่งสังคมก็มีหน้าที่ผลักดันให้กฎหมายมันยุติธรรมยิ่ง ๆ ขึ้นไปครับ

คนทำผิดก็สมควรได้รับโทษ แต่ก็เป็นการรับโทษในฐานะ "มนุษย์" ครับ ผมไม่เห็นด้วยที่จะไปตราหน้าเขาเหล่านั้นว่าไม่ใช่มนุษย์

เอาจริง ๆ ผมรู้จักและเข้าใจพุทธศาสนามากกว่าที่คุณคิดนะ แต่ผมยกแค่เรื่องการให้อภัยเพราะว่าต้องการให้ comment มันสั้นกระชับและตรงประเด็นแค่นั้นเอง กลายเป็นว่าผมเป็นคนที่ไม่เข้าใจศาสนาพุทธแต่คุณกลับยกตัวเองคิดว่าเข้าใจศาสนาพุทธมากกว่าผมไปเสียอย่างนั้น และอันที่จริงที่ผมหยิบศาสนาขึ้นมาให้ฟังเพียงเพราะมันเปรียบเทียบง่าย มีบทคำสอนชัดเจน (ถ้าผมยกสิ่งอื่นที่ไม่มีเอกสารหลักการ คุณก็อาจจะหาว่าความคิดผมเลื่อนลอยได้อีก) ผมไม่เคยบอกให้ใครต้องมีศาสนา ต้องบังคับใช้ศาสนาเลย คุณหาว่าผมเอาศาสนามากด ผมก็อยากจะถามว่าผมกดตรงไหนเหมือนกัน

ขนาดตัวผมเองตอนนี้ก็กึ่ง ๆ ไม่มีศาสนาด้วยซ้ำ (เพราะผมเข้าใจหลักธรรมจนมองข้ามเปลือกอย่างวัดหรือพระสงฆ์สมัยนี้ไปแล้ว)

การให้อภัยกันมันไม่ได้มีแค่อยู่ในคำสอนของศาสนา คนเรารู้จักให้อภัยกันตั้งแต่สมัยบรรพกาล สมัยที่ยังไม่มีแม้แต่ศาสนาเลยด้วยซ้ำ มันก็เป็นพื้นฐานอย่างหนึ่งของมนุษย์มีมนุษย์คิดค้นขึ้นมาเพื่อรักษาตัวเอง คนที่เจ็บแค้นจดจำความชอกช้ำที่ถูกกระทำมา ไม่ยอมละทิ้ง ไม่ยอมลืม ไม่ยอมปล่อยวาง ก็จะเป็นคนที่เหนื่อยเอง ในขณะที่จดจำเพ่งไปที่ประสบการณ์อันเลวร้ายที่ผ่านมานี้ คู่กรณีก็ไม่ได้อยู่ด้วยตรงหน้า คิดเพ่งไปก็ไม่ได้เปลี่ยนแปลงอะไรนอกจากทำให้ความคิดตัวเองจดจ่อและกระตุ้นประสบการณ์ที่ไม่ดี ทำให้ตัวเองรู้สึกไม่ดีอยู่ซ้ำ ๆ เรื่อยไป ดังนั้นคนที่รู้ตัวคิดได้ก็จะปล่อยวางได้ หยุดการทำร้ายตัวเองซ้ำ ๆ ทางความคิด

หลักการคิดแบบนี้มีมาก่อนพุทธศาสนาแน่นอน พระพุทธเจ้า (ถ้ามีอยู่จริง) ไม่ได้คิดค้นอะไรใหม่ แค่หยิบสิ่งที่มีอยู่ในธรรมชาติมาเรียบเรียงเป็นคำสอนหลักธรรมเท่านั้นเอง คุณจะไปเรียกสิ่งที่ท่านสอนว่าเป็นอย่างอื่น เป็นชื่ออื่น เป็นศาสนาอื่น หรือแม้กระทั่งไม่เรียกว่าเป็นคำสอนของศาสนาก็ได้ นั่นไม่ใช่ประเด็นสำคัญเลย ประเด็นสำคัญอยู่ที่ว่าคุณรู้ไหมว่ามันมีอยู่จริง คุณเข้าใจมันอย่างถ่องแท้หรือเปล่า จะเรียกอะไรมันก็เป็นแค่ "เปลือก"

ผมบอกความคิดของผม ผมบอกวิธีที่ผมคิดว่าช่วยได้ คุณกลับเรียกว่า "ผมกล่าวโทษผู้ถูกกระทำ" แล้วต้องให้ผมแสดงความคิดเห็นอย่างไรครับ ? ต้องให้ผมเห็นด้วยกับคุณว่าคนที่แกล้งคนอื่นในวัยเด็กไม่สมควรถูกเรียกว่า "มนุษย์" กระนั้นหรือ ถึงจะสาแก่ใจคุณ ถ้าผมพูดแบบนั้นผมถึงจะเป็นคนดี (ในสายตาคุณ) ที่ไม่ "กล่าวโทษผู้ถูกกระทำ" อย่างนั้นหรือ ? ไม่สามารถคิดเห็นต่างได้เลยหรือ ? หรือว่าเห็นต่างได้แต่ก็ต้องปิดปากเงียบไป เพราะไม่ว่าพูดอะไรที่ไม่ทำร้ายไม่ด่าทอผู้กระทำ ก็จะกลายเป็นว่าผมไป "กล่าวโทษผู้ถูกกระทำ" ไปเสียหมด

ผมกล่าวโทษผู้ถูกกระทำ หรือผู้ถูกกระทำคิดไปเองว่าถูกผมกล่าวโทษ ??

คนทำผิดนั้นก็ผิดอยู่แล้วเป็นเรื่องหนึ่ง ผู้ถูกกระทำมีบาดแผลในใจก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง เหตุการณ์มันเกิดขึ้นไปแล้วเราย้อนเวลาไปห้ามไม่ให้มันเกิดไม่ได้ การด่าทอผู้กระทำผิดก็เป็นประเด็นหนึ่ง เป็นวาระหนึ่ง ใช่ว่าการที่ผมไม่พูดถึงผู้กระทำผิดไม่ได้แปลว่าผมเห็นด้วยกับการกระทำนั้น ๆ ผู้กระทำผิดก็ต้องรับโทษอยู่แล้ว แต่ผมอยากเน้นถึงประเด็นที่ว่าผู้ถูกกระทำจะรักษาตัวเองอย่างไรจากประสบการณ์อันเลวร้ายต่างหาก

คนเรามันพูดได้ทีละประเด็นครับ ถ้าต้องการจะสื่อสารให้ดี ผมไม่ได้พูดถึงประเด็นด้านผู้ก่อเหตุไม่ได้แปลว่าผมเห็นด้วยกับความเลวร้ายนั้น ๆ กรุณาแยกแยะให้เป็น อ่านหนังสือจับใจความให้ได้ด้วย

ผมยืนยันคำเดิม ผมไม่เคยกล่าวโทษผู้ถูกกระทำ ผมแค่บอกทางซึ่งเป็นวิถีที่มนุษย์เราใช้กันมาอย่างยาวนานแล้ว มันคือกลไกพื้นฐานของมนุษย์เราที่จะจัดการกับสิ่งแย่ ๆ ที่เข้ามาในชีวิต มีมาก่อนทุกศาสนา ถ้าแค่บอกทางยังทำไม่ได้ แล้วผู้ถูกกระทำจะรู้ได้อย่างไรว่ามีทางออก ?

trauma จากการถูกกลั่นแกล้งคือความเลวร้าย คือประสบการณ์อันชอกช้ำ แต่ก็ไม่ใช่ทุกอย่างของชีวิตแน่นอน ในชีวิตยังมีสิ่งอื่นที่ดีรออยู่ และในทางกลับกันก็ยังมีสิ่งที่น่าเจ็บปวดน่าชอกช้ำเข้ามาได้อีกหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นการถูกทรยศโดยคนที่ไว้ใจ การสูญเสียสิ่งอันเป็นที่รัก หรือแม้กระทั่งความตาย

เชื่อผมเถอะ ในวินาทีที่คุณเผชิญกับความตาย คุณจะไม่มีเวลามานึกสนใจกับเรื่องเลวร้ายที่ "ผู้อื่น" ได้กระทำกับคุณในอดีตหรอก มันจะมีเรื่องราวอีกมากมายหลายอย่างที่สำคัญกว่าเข้ามาให้คุณคิดในช่วงนั้น

ปล. ช่วยกรุณาเลิกนิสัยรู้ดีว่าคนอื่นเข้าใจเรื่อง ๆ หนึ่งดีหรือไม่ดีเถอะครับ ในกรณีนี้คือเรื่องพุทธศาสนา การที่คุณเองไม่รู้จริงว่าผมรู้ดีมากน้อยแค่ไหน ผมเองก็ไม่รู้ว่าคุณรู้ดีมากน้อยแค่ไหนนะ ดังนั้นผมจะไม่บอกว่าคุณรู้เรื่องหรือไม่รู้เรื่องพุทธศาสนามากหรือน้อยกว่าผม แต่ผมแค่จะบอกว่าผมรู้เรื่องพุทธศาสนามากพอสมควร มากกว่าที่คุณพูดกล่าวหาว่าผมไม่รู้เรื่องแน่นอน ดังนั้นขอนะครับ เลิกเสียเถอะนิสัยแบบนี้ มันไม่ใช่นิสัยที่ดีเอาเสียเลย