ผมพบว่าเวลาคนเราตำหนิผู้อื่น
มักจะเป็นการจำลองตัวเองไปเป็นผู้อื่น ผลลัพท์ที่ได้ก็คือธาตุแท้ของตัวเองทั้งนั้น ไม่ได้เกี่ยวข้องกับสิ่งที่ดำเนินอยู่แม้แต่น้อย

คนที่ตำหนิว่าผู้อื่นไม่รู้เรื่องคอมพิวเตอร์ ก็เป็นเพียงการบอกเล่าว่าผู้พูดต่างหากที่ไม่รู้กฎหมาย และกระบวนการของมัน
คนที่ตำหนิเจ้าหน้าที่รัฐ ก็เป็นแค่การจำลองตัวผู้พูดเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ และบอกเล่าด้วยอุปาทาน ว่าหากฉันเป็นเจ้าหน้าที่ฉันจะทำอย่างไร
หากบอกเล่าว่า เจ้าหน้าที่รัฐจับผิด ก็เป็นแค่การบอกเล่าว่า ระบบยุติธรรมของตัวผู้พูดเป็นเช่นไร ไม่ได้เกี่ยวข้องกับกระบวนการที่มีอยู่จริง

ความไม่รู้ทำให้ก่อเกิดความกลัว กลัวสิ่งที่ตนไม่ทราบ ประมาณไม่ได้ว่าจะเป็นอย่างไร

"แต่คนออกกฏหมายคอมพิวเตอร์กลับเป็นคนที่ไม่มีความรู้อะไรเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์เลย"

เพียงเท่านี้ก็ไม่รู้จะออกความเห็นอะไรแล้วหละ

เคยมีการตัดสินคดีในประเทศแห่งหนึ่งที่ผมไม่ขอระบุชื่อหลาย ๆ คดีที่ใช้ log ที่เป็น plain text file มาเป็นหลักฐานในการตัดสินคดี
และใช้ข้อมูล date modified ที่ฝังมาในตัวไฟล์ในการตัดสินว่านั่นเป็นหลักฐานจริงที่ถูกบันทึกไว้ตั้งแต่ตอนที่เกิดคดี โดยไม่ได้ถูกทำการปลอมแปลงขึ้นมา
ทางฝ่ายจำเลยพยายามสู้คดีด้วยประเด็นที่ว่าข้อมูลที่ระบุ date modified ในตัวไฟล์นั้นสามารถปลอมแปลงได้อย่างง่ายดายภายในเวลาไม่กี่วินาที แต่ข้อพิสูจน์ตกไปเนื่องจากศาลมีดุลพินิจว่ามันไม่เกี่ยวข้องกับรูปคดี
แล้วจำเลยก็ถูกตัดสินว่ามีความผิดด้วยครับ

ปัญหาใหญ่มันไม่ได้อยู่ว่าคนทั่วไปไม่เข้าใจขบวนการเขียนกฏหมาย
ปัญหามันอยู่ที่ว่าคนเขียนกฎหมายคิดว่าตัวเองรู้เรื่องกฎหมายและคิดว่าตัวเองรู้เรื่องอื่นด้วยทั้งที่ตนเองไม่รู้อย่างท่องแท้ และไม่คิดจะปรึกษากับผู้รู้ในสาขาอาชีพที่จะได้รับผลกระทบจากการออกกฎหมายให้ดี บ้านเมืองเรามีอาจารย์หลากหลายสาขาแต่ดูเหมือนว่าท่านเหล่านี้ไม่ได้ถูกดึงไปช่วยพิจารณากฎหมายด้วยเลย นอกจากนี้ยังคิดเหมือนว่าเจ้าหน้าที่บ้านเราใสซื่อสุจริตยุติธรรมกันทั้งหมด
ที่ผมพูดถึงนี่ไม่ใช่แค่เรื่องสาขาคอมพิวเตอร์เท่านั้นนะครับ